گرفته است . وى همزمان ، به دو عنصر ، به عنوان عامل اصلى انحراف اشاره مىكند . نخست بيگانگان و ديگرى استبداد و سرنيزهء رضاخانى . در اين ميان ، تجدد را كه نقطهء مشترك ميان آنهاست - صرف‌نظر از چپاول اموال ملى - مورد حمله و انتقاد سخت قرار مىدهد . در نگاه وى ، مطبوعات به عنوان عملهء استعمار و استبداد ، عامل نشر تجدد بوده و به همين دليل ، سخت مورد حملهء وى قرار گرفته و با بدترين و تندترين تعبيرها از آنان ياد مىشود . وى از جشن‌هاى اجبارى هفدهم دى ياد كرده و از آن‌كه خود شاهد بوده است كه « مردم در مسير راه مدعوّين ، مثل روز عاشورا مىگريستند » . مذكرهء ميان اين دو ادامه مىيابد و مؤلف از زبان « دانشجو » انتقادات رايج نسبت به حجاب را يك‌يك مطرح كرده و از زبان پير پاسخ مىدهد . بحث از اين‌كه با وجود حجاب ، زنان از آفتاب و نور بىبهره مىمانند . بحث از اين‌كه با ماندن زنان در خانه ، نيمى از جمعيت كشور بيكار و بيعار مىشوند . اينجاست كه مؤلف از كار كردن زنان در ادارات و نتايج آن در بيكار شدن مردان جوان و روى آوردن آنان به دزدى و ابتذال و خيابان‌گردى ياد مىكند و از سوى ديگر بر نقش اخلاقى منفى حضور زنان در ادارات سخن مىگويد . وى از نظر تاريخى ، شوكت صدر اسلام و دورهء صفوى و نادرى را مورد تأكيد قرار مىدهد ؛ روزگارى كه زنان ، نقش سياسى و اجتماعى موردنظر متجددين را نداشته‌اند . مؤلف گهگاه جملاتى از نويسندگان غربى در تأييد علمى بودن احكام اسلام ، اهميت تمدّن اسلامى و نقش دنياى اسلام در بيدارى غرب و حرمت زنان در ميان مسلمانان نقل كرده است . انتقاد ديگر منوچهر آن است كه اصولا چرا زنان بايد در خانه محبوس باشند ؟ پير ماندن زن در خانه را به معناى حبس او نمىداند و عدم حضور او را در جامعه براى حفظ امنيت و ناموس اجتماع ضرورى مىشمرد . وى روز هفدهم دى را ، نه روز آزادى زن كه روز نكبت زنان دانسته و روز 27 رجب را كه روز مبعث است و پيامبر زن را به تمام معنا آزاد كرد ، روز آزادى واقعى زنان از قيد و بند فتنه و فساد و جاهليت مىداند . وى با توجه به ستايش متجددين از آيين زرتشتى ، جملاتى از ونديداد را دربارهء زنان نقل كرده كه هزار بار با مسأله آزادى زنان فاصله دارد . اين جملات مربوط به برخورد با زن در حال حيض است كه بسيار اسف‌بار مىنمايد . پيرمرد ، از نقش منفى روزنامه‌ها و مطبوعات ياد كرده ، مىنويسد : « در اين ربع قرن اخير از اين ورق پاره‌هاى آلوده و ننگين به نام روزنامه ، مجله ، و مجلهء هفتگى و ماهيانه در سرزمين شوره‌زار اين كشور گل و بلبل ، خيلى سبز شده و اكثرا به دست اشخاص مشكوك بىوطن و پادوهاى سفارت‌هاى بيگانه اداره مىشود » . اين مقدمه‌سازى ، براى نقل و نقد